Login

 

                                   


Pljevlja s okolinom imaju veoma burnu i bogatu prošlost. Najstariji sačuvani tragovi ljudskog života potiču iz drugog milenijuma pre nove ere i pripadaju ranom bronzanom dobu. Arheološki nalazi koji svedoče o životu ljudi u ovom kraju otkriveni su u selu Gotovuša, desetak kilometara severo-zapadno od Pljevalja. Tu su nađeni tumuli (grobnice od nasute zemlje i kamena), igle, kopče-fibule, spiralne narukvice, grivne od bronze i drugi predmeti.
Iz ovog prioda je i jedno nalazište alki i perli, otkriveno u Kalušićima. U drugoj polovini prvog milenijuma pre nove ere ovaj kraj je bio naseljen plemenom Pirusti koji su bili vešti rudari i hrabri ratnici. Pirusti su u trećem veku pre nove ere ušli u sastav velikog plemenskog saveza, poznatog pod imenom Ilirska država. Prisustvo rimske civilizacije od prvog do četvrtog veka potvrđuju iskopine naselja Municipijum S pronađene u Kominima. Poznato je samo početno slovo njegovog imena, jer se samo ono kao skraćenica nalazi na nadgrobnim pločama. Smatra se da je Municipijum S nastao u drugom veku nove ere, a takođe da je bio i jedno od najznačajnijih municipalnih (opštinskih) naselja u unutrašnjosti provincije Dalmacije, u čiji su sastava ulazile sve lirske oblasti. I pored snažnog rimskog uticaja dugo se održavao ilirski element, koji je postepeno prihvatio rimsku kulturu, a u trećem i četvtom veku i hrišćansku religiju, ali i uspevalo da očuva svoju individualnost. Nalazeći se na važnoj saobraćajnici kojom su se kretale rimske legije od Salone (Solin) prema unutrašnjosti Municipijum S imao je strateški i ekonomski značaj i bio centar jedne dosta prostrane vojno-administrativne oblasti. I šira pljevljaska okolina bogata je arheološkim nalazima iz ovog perioda. Tako je u Potpeću, 14 kilometara južno od Pljevalja, konstatovano postojanje jednog manjeg rimskog naselja, u Lever Tari su otkriveni ostaci svetilišta u slavu rimskog božanstva Mitre, a duž pomenutog rimskog puta brojni miljokazi.

Dolaskom Slovena krajem šestog i početkom sedmog veka zaustavljen je snažan ekonomski i kulturni razvoj ovog kraja, a tada je i najverovatnije razoren Municipijum S . Nešto kasnije niču slovenski gradovi na ruševinama ili u blizini važnije zatečenih naselja. Tako je i u blizini Municipijuma S nastalo rano slovenačko naselje, koji se u spisima vizantijskog cara Konstantina iz desetog veka pominje kao grad Breznik . Grad Breznik i ceo kraj bili su kasnije u sastavu države Raške. Krajem petnestog veka Pljevlja padaju pod tursku vlast. Dolaskom Turaka Pljevlja dobijaju novo ime Taslidža , što u prevodu znači kamena banja. Privredni razvoj ne stagnira već, naprotiv, tokom šesnaestog i sedamnaestog veka, Pljevlja se razvijaju u jak trgovinsko-zanatlijski centar. To je uzrokovalo da se 1575. godine iz Foče u Pljevlja, premešta sedište herecegovačkog sandžak bega, gde je ostao do 1833, kada prelazi u Mostar. U to vreme Pljevlja su posle Mostara bila najveći grad u Hercegovini. Od osamnaestog veka privredni razvoj Pljevalja stagnira kao posledica uticaja snažnog turskog feudalnog sistema. Položaj hrišćanskog stanovništva počeo je naglo da se pogoršava sa slabljenjem Turskog carstva. Nameti su se neprekidno umnožavali i povećavali, a pljačka i zlostavljanje su bili sve češći.

Desetog septembra 1879.godine u Pljevlja je ušla Austougarska vojska koja se u njima zadržala sve do 1908. godine. Prema odredbama Berlinskig kongresa, pored prava na okupaciju Bosne i Hercegovine, Austro-Ugarskoj je prećutno priznat poseban interes u Sandžaku time što joj je dozvoljeno da u Pljevljima, Priboju i Prijepolju drži svoju vojsku. Gotovo tridesetogodišnje prisustvo austrougarske vojske imalo je odraza na ekonomska i društvena dešavanja u Pljevljima. Za potrebe garnizona podignuti su moderni vojni logor i niz drugih objekata, čime se, htela pokazati nadmoć evropske civilizacije. Turske vlasti su prihvatile izazov i počele da podižu više javnih objekata. Zahvaljujuči tome pljevaljska kasaba je promenila izgled. Na osnovu Turskog popisa iz 1908. godine Pljevlja su imala 14000 stanovnika. Po završetku drugog balkanskog rata dogovorom između Kraljevine Srbije i Kraljevine Crne Gore, ozvaničenog 1913. godine, bukureškim mirovnim ugovorom, Pljevlja po prvi put ulaze u sastav Crne Gore.

Izbijanjem prvog svetskog rata, pljevaljska divizija od 6000 vojnika ulazi u sastav Crnogorske sandžačke vojske, koja je pod komandom serdara Janka Vukotića, učestvovala u svim operacijama pa i u čuvenoj mojkovačkoj bici 7. januara 1916. godine.

Nastankom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine pljevaljska opština biva podeljena na dva sreza – pljevaljski i boljanički, da bi 1929. godine ušla u sastav Zetske banovine.

U drugom svetskom ratu Pljevlja su takođe pretrpela velike patnje i stradanja. Pored 570 poginulih partizanskih boraca, u Pljevljima je bilo još 1830 žrtava rata. U noći 1.decembra 1941. godine, odigrala se čuvena pljevaljska bitka. U okupaciji grada tokom rata smenjivale su se italijanska i nemačka vojska. Pljevlja su prvi put oslobođena 22. septembra i bila slobodna do 15. decembra 1943. godine. Konačno oslobođenje se desilo 20. novembra 1944.godine. Danas se taj dan obeležava kao dan Opštine Pljevlja.

Prema poslednjem popisu na teritoriji pljevljaske opštine 2003. godine živelo je 35751 stanovnika. Evo kako se broj stanovnika, prema raspoloživim podacima kretao od 1921. godine:

•   1921. – 26798,
•   1931. – 31436,
•   1948. – 35926,
•   1953. – 40876,
•   1961. 46677,
•   1971. – 46843,
•   1981. – 43316,
•   1991. – 39578,
•   2003. – 35751.

 

Dolazak Rimljana

Smatra se da je prvo naselje na mestu današnjih Pljevalja nastalo u vreme Ilira, tačnije njihovog plemena Pirusta u III-II veku pre naše ere. Rimljani koji su tadašnja Pljevlja oteli Ilirima došli su u ove krajeve oko I veka naše ere. Postoje mišljenja da je već tada na ovom prostoru nastao veći grad koji je pripadao provinciji Dalmaciji. Dosadašnja arheološka ispitivanja na lokaciji sela Komini, 3 km zapadno od Pljevalja potvrdila su da je na ovom području postojao grad sa svim potrebnim gradskim sadržajima. Poznato je i prvo slovo imena grada pa je tako lokalitet nazvan Municipium «S».

 

Dolazak Slovena

Dolazak Slovena nije precizno datiran, najverovatnije se radi o VI-VII veku. Naselje koje su Sloveni podigli na ruševinama rimskog grada nazvano je Breznica po reci Breznici koja protiče celom dužinom pljevaljske kotline. Breznica – ime naselja, a i ime stare srpske Župe, zadržalo se sve do tridesetih godina XV veka kada se u dokumentima prvi put pominju Pljevlja. Po svemu sudeći Pljevlja su bila značajan trgovački grad na raskrsnici puteva iz Dubrovnika, Kotora i Bosne za Carigrad.

 

Kako su Pljevlja dobila ime

Legenda kaže da su Pljevlja dobila ime po levi koju je vetar raznosio po gradu sa bogatih manastirskih imanja na kojima se razvijalo žito. Bogatstvu grada je pored trgovine i karavanskog puta za Carigrad, značajno doprinosilo i rudarstvo. U rudniku «Šuplja Stijena» olovo i cink su vadili još Sasi. Pljevljaci su, prvo preko Dubrovnika a kasnije i sami, u Italiju, u znatnim količinama izvozili kože, vosak, olovo, živu... Turskim osvajanjem Pljevlja u XVI veku ponovo menjaju ime u Raslidža (Taslidže), što na truskom znači – kamena banja. I za vreme Turaka, Pljevlja ostaju značajno gradsko naselje i poznat trgovački centar. Od 1580. do 1833. godine su sedište hercegovačkog sandžak-bega, a u XVII veku jedno vreme i sedište hercegovačkog vezira. Smatrana su poslije Mostara najvećim gradom u Hercegovini. Po pisanju Evdije Čelebije, Pljevlja su potpuno izgorela 1682. u velikom požaru, a 1818. godine u eksploziji barutane izgorela je cela čaršija i stradao veliki broj stanovnika. Austrougarska vojska 1879.godine došla u Pljevlja i formirala vojni garnizon. U Pljevljima je tokom sledećih tridesetak godina egzistirala austrougarska vojna i turska civilna vlast.

Austro-Ugarska je napustila Pljevlja 1908.godine, a Crna Gora i Srbija su i oslobodile od Turaka 27.oktobra 1912.godine, posle skoro 450 godina.

 

KULTURA

U gradu ovako burne prošlosti, u kome su se često smenjivali gospodari i upravljači, mnogo istorijskih spomenika je uništeno ili oštećeno. Neki od njih su uništeni u bitkama za osvajanje Pljevalja, deo njih je stradao u požarima koji su Pljevlja, kako je zabeleženo, zadesili dva puta a neke je dokusurio zub vremena i ljudska nebriga.

Ostaci ilirskih tumula razasuti su na više mesta u pljevaljskom kraju i oni predstavljaju jedina svedočanstva prisustva Ilira u našim krajevima.

Rimski grad - Municiipijum S

Svakako najznačajniji dosad pronadjeni ostatak starog veka je arheološki lokalitet rimskog grada «Municipuium S», 3 km jugozapadno od Pljevalja u selu Komini. Na nekoliko hektara, ispod tankog sloja zemlje, leže konture rimskog grada sa bedemima, monumentalnim gradjevinama, gradskim ulicama i nekropalama. Detaljnija arheološka iskopavanja izvršena su samo na pronadjene dve nekropole koje su iscrpno proučene. Mladja tzv. Nekroplola II je obimnija i bogatija arheološkim materijalom Obe mogu datirati izmedju II i IV veka naše ere. U nekropoli II pronadjeni su predmeti vezani za rimsku religiju, kulturu, ekonomiju kao i mnoštvo predmeta za svakodnevnu upotrebu. Sav pokretni materijal sa ovog nalazišta smešten je u Zavičajnom muzeju u Pljevljima.

Već srednjovekovnih spomenika ima više i različitog su stepena očuvanosti. Kod sela Kozice, 20 km od Pljevalja nalaze se ostaci grada Koznika koji se u dokumentima pominje u prvoj polovini XV veka a koji je najverovatnije bio zaštita obližnjeg rudnika olova i cinka.

Desetak kilometara od Pljevalja na brdu Kukanj nalaze se ruševine velike letnje rezidencije znamenitog Herceg Stjepana Vukovića-Kosače, iz prve polovine XV veka. Grad Kukanj se više puta pominje u dokumentima koji se nalaze u dubrovačkom arhivu. Sagradjen je na brdu iznad Ćehotine, Kukanj potpuno dominira okolinom. Čak i njegove ruševine deluju moćno, moguće je locirati kule, osmatračnice, bedeme koji su okruživali Turci poslije 1465.godine, kada su po drugi put porazili Herceg Stjepana i kad su Pljevlja i pljevaljski kraj pali pod tursku vlast.

Zavičajni muzej

Zavičajni muzej u Pljevljima je osnovan 1952.godine i smešten je u ne sasvim odgovarajući prostor u Domu kulture. Po svom statusu predstavlja muzej kompleksnog tipa, sa odelenjima za istoriju, arheologiju i etnologiju kao i vrednom umetničkom zbirkom dela poznatih jugoslovenskih autora XIX i XX veka.

Izuzetno bogatog fonda sa oko 5000 muzejskih jedinica i velikim studijskim materijalom sa dosad istraženih lokaliteta, praktično u kontinuitetu prati istoriju ljudskog življenja na prostorima pljevaljskog kraja od rane praistorije do danas, što je nekih dvadesetak hiljada godina. Desetine hiljada iskopanih kremnih, kamenih i koštanih artifakata rezultat su dugogodišnjeg istraživačkog rada sa praistorijskih ljudskih staništa u kanjonu reke Ćehotine, pećine pod Gospića vrhom, Mališine stene, potkapine pod Medenom stenom datirajući ih u najstarija istražena praistorijska ljudska staništa na prostoru Crne Gore.

Dobijanjem nekog prostora primerenijeg njegovim velikim mogućnostima Muzej bi znatnije doprineo kulturnoj a samim tim i turističkoj ponudi grada.

Manastiri i crkve

Na oko 1,5 km od grada, pritešnjen stenjem, okružen bujnim zelenilom i mirom koji remeti tek žubor Biserke nalazi se Manastir Sveta Trojica (u nekim dokumentima se pominje i kao Vrhobreznica). Najverovatnije je sagradjen na ostacima manastira iz nemanjićkog perioda. Prvi pisani pomen «Svete Trojice» potiče iz 1537.godine, kada ga je pomenuo jeremonah Sava, prvi poznati trojički prepisivač. Više puta obnavljan i dogradjivan, današnji oblik ima od XVI veka kada je za vreme igumana Visariona sagradjena glavna crkva. Krajem istog veka dozidana je priprata, dar monaha Georgija Poblaćanina njegovog sina Ananija i sinovca spahije Vojina. I priprata i naos su živopisani do kraja XVI veka. Živopisanje je obavio pop Strahinja iz Budimlja, ugledan životopisac koji je oslikao više crkava i manastira krajem XVI i početkom XVII veka. U XVI, XVII i XVIII veku manastir Sveta Trojica je bio poznat i kao vrlo značajan prepisivački i književni centar. Više desetina rukopisnih knjiga nastalo je u «Svetoj Trojici» kao dela trojičkih dijaka (prepisivača). Najznačajniji stvaralac na ovom polju je čuveni Gavrilo Trojičanin koji je izmedju 1633. i 1651. prepisao više knjiga od kojih su najpoznatije : Šestodnev Jovana Egzarha, Kozma Indikoplov, nastavak Vrhobrezničkog Hronografa, više Psaltira i još nekoliko značajnih knjiga. Istovremeno sa Gavrilom Trojičaninom u manastiru je stvarao iluminahor i ikonopisac Andrija Raičević koji je svojim vrlo uspelim minijaturama ukrasio rukopis Šestodnev i Kozma Indikoplov. Za Raičevića se vezuje i nekoliko ikona nastalih polovinom XVII veka. U manastirskoj biblioteci se čuvaju i vredne knjige na pergamentu i papiru iz XIII i XIV veka kao i poznati korekturni tabaci. Mileševske štamparije iz 1557.godine, koji spadaju medju najstarije dosad poznate orekturne tabake. Tu su i 824 turska dokumenta koji se odnose na sam manastir ili na njegova brojna imanja. Nažalost neki od značajnih rukopisa nastalih u «Svetoj Trojici» nalaze se u inostranim muzejima i arhivima: u Pragu se nalazi dio Vrhobremničkog hronografa (letopisa), kao i jedan psaltir, a u Rusiji u Sankt Petersburgu poznati Pljevaljski Službenik iz XIV veka. Manastirska riznica, pored više dragocenih predmeta od srebra, zlata i drveta vezanih za bogosluženje, sardži i vredne stare tkanine i crkveni vez, okove za knjige, veliki pozlaćeni putir Igumana Stefana, vrlo poznat, izvanredno izradjen Kivot (Darohranilica iz 1576.), srebrom okovan «štap» Svetog Save... U njoj se nalaze i predmeti izašli iz radionice poznatog zlatara XVI veka Jovana Hočanina (Fočanina). U manastiru se čuvaju vrata i dve pevnice radjene u retkoj i jako skupoj tehnici koštane intarzije. U požaru 1859. godine, potpuno su izgoreli manastirski konaci koji su znalački obnovljeni nešto kasnije i sa crkvom u sredini čine vrlo skladnu celinu. Manastir Sveta Trojica je za svo vreme turske vlasti bio jedan od najznačajnijih verskih, prosvetnih, kulturnih i nacionalnih stožera pravoslavnog stanovništva ne samo pljevaljskog kraja več i stanovnika tadašnje Crne Gore, Stare Raške i tzv. Hercegovačkog Sandžaka. Pored Manastira Sveta Trojica kao najstarijeg i najznačajnijeg pravoslavnog hrama, u pljevaljskom kraju se nalaze ostaci ili se pominju u dokumentima još petnaestak manastira i crkava iz nemanjićkog i nešto kasnijeg perioda.U Djurdjevića Tari, 35 km od Pljevalja ovih godina se obnavlja Manastir Svetog Arhangela Mihaila iz XIV veka, srušen krajem prošlog veka.

U drugoj polovini XVI veka, tačnije oko 1570.godine, sazidana je crkva Svetog Nikole u Dubočici. Gradnjom veštačkog jezera na Ćehotini za potrebe pljevaljske termoelektrane, prvobitna crkva je izmeštena u Otiloviše desetak kilomentara dalje i kompletno restaurirana. Na oko 5 km od Pljevalja, na Ilinom brdu nazali se crkva Svetog Ilije iz 1769.godine, više puta rušena i obnavljana. Tek 1927.godine u Pljevljima je na Raskrsnici sagradjena gradska crkva posvećena Prepodobnoj mati Paraskevi u narodu poznatoj Svetoj Petki. Datum 27.oktobar vrlo je značajan za Pljevlja i Pljevljake. Tog dana 1912.godine Pljevlja su oslobodjena od Turaka, posle viševekovnog ropstva a istog datuma 1918.godine od Austro-Ugarske na kraju I svetskog rata.

Husein Pašina džamija

Ni za vreme nastanka Husein-pašine džamije nama potpuno preciznih podataka. Sagradjena je najverovatnije 1569.godine, kao zadužbina visokog dostojanstvenika u tadašnjoj turskoj upravi Husein-paše Boljani
ća, koji je poreklom iz sela Boljanića, dvadesetak kilometara od Pljevalja.

U rodbinskim vezama sa čuvenim i vrlo moćnim vezirom Muhamed-pašom Sokolovićem i verovatno pod njegovim patronatom, Husein-paša Boljanić je u drugoj polovini XVI veka i početkom XVII veka na carskom dvoru u Carigradu napravio izvanrednu karijeru. Izmedju ostalog je bio namesnik u Misiru (Egiptu) sa titulom carskog vezira, namesnik Bagdada, namesnik hercegovačkog sandžaka i namesnik Bosanskog Ealjata. U skladu sa tadašnjim turskim običajima, darovao je svome zavičaju džamiju sa svim pratećim objektima, šedrovanom (česmom), sahat-kulom, karavan-sarajem, hamamom i bazarom. Danas su pored džamije, još delimično očuvani: lepo izradjen šedrvan i sahat-kula.

Postoje mišljenja da je Husein-pašina džamija gradjena po planovima tada poznatog majstora Harduina koji je projektovao i Mostarski most. U svakom slučaju iako nevelika, džamija predstavlja jednu od najlepših i najskladnijih islamskih bogomolja na Balkanu. Sa svojim 42 metra visokim, vitkim minaretom, sa nekoliko kupola i dve slepe, dekorativne kupolice, izvanredno uspelim spoljašnjim i unutrašnjim dekoracijama, pravo je arhitektonsko remek delo visokog sklada i originalnosti. U džamiji se čuvaju neki od najlepših islamskih rukopisa kod nas, kao i više vrednih starih knjiga, posebno poznat Kuran iz XVI veka, a cela unutrašnjost džamije je zastrta starim, skupocenim misirskim tepisima.

Pored Husein-pašine ili tzv. Velike Džamije, u Pljevljima se nalaze još tri džamije: Rizvanija blizu Milet-bašte, kao i džamija na Jaliji i iza Vatrogasnog doma.

 

                                                                                          

 

Korisnički servis
Montenegro Tourist  Service
Podgorica
Mob: +382 69 66 55 12,
Tel/Fax: +382 20 511 200
info@booking.me 
Vodič za goste
način plaćanja
- bankarskom doznakom
- kreditnom karticom
AmericanexpressDinersMastercardVisa