Boka Kotorska kao jedini fjord na mediteranu , u julu 2000. godine uvrštena je u jedan od 25 najljepših fjordova na svijetu , s tim što se ostali nalaze uglavnom u Skandinaviji . Na samom vrhu Bokokotorskog zaliva smješten je Kotor . Ovdje se istorija prati u kontinuitetu od najstarijih vremena . U okolnim pećinama nađeni su tragovi ljudskog postojanja iz doba neolita u obliku različitih alatki i pribora , i crteža na zidovima pećina kao što su Lipci kod Risna . U antičko doba Ilirska plemenska država je bila prva organizovana ljudska zajednica na ovim prostorima . Krajem III vijeka p.n.e. počinju rimska osvajanja i od 169. god. p.n.e. ovim prostorima vlada Rim , a zatim Vizantija . Prva slovenska plemena dolaze u VII vijeku . Prva slovenska država bila je Duklja , a zatim Zeta . Od kraja XII vijeka Kotorom vladaju članovi dinastije Nemanjića , a od 1420. godine Mletačka Republika , sve do 1797. godine kada Evropu potresaju Napoleonovi ratovi . Nakon burnog perioda od 1797-1814 god. , na ovim prostorima naizmjenično vladaju Rusi , Francuzi , Austrija i Crnogorci . Na Bečkom kongresu 1814. godine Kotor ulazi u sastav Austrougarske monarhije i ostaje pod vlašću Austrougarske sve do 1918. godine kada ova oblast pripada Jugoslaviji , i dijeli sudbinu njenih naroda sve do danas.
Kao rijetko gdje , u Kotoru su sačuvani tragovi minulih epoha . Zbog jedinstvene mješavine različitih kulturnih uticaja Kotor je 1979. godine upisan u spisak svjetske kulturne baštine pod zaštitom UNESCO-a . Najrazvijenija privredna grana na ovom području bila je trgovina i pomorstvo . Pomorci su donosili različite proizvode iz prekomorskih zemalja i ramjenjivali ih za svoje potrepštine . Na taj način Kotor je postao jedan od značajnijih trgovačkih centara na ovom dijelu Jadrana .
Jedan je od rijetkih mediteranskih gradova koji je do danas sačuvao svoj fortifikacioni sistem . Kotorski bedemi su jedan od glavnih motiva i razloga za upis ovog grada i njegovog kulturno - istorijskog područja na Listu svjetske prirodne i kulturne baštine UNESCO , 1979. godine . Fortifikacioni sistem tvrđave i bedema nije nastao odjednom već već se razvijao vjekovima . Zidine su dugačke 4,5 km , visina na pojedinim mjestima dostiže i do 20 m , a debljina im varira od 2-16 metara . Na 260 m nadmorske visine nalazi se tvrđava San Giovanni na čijoj osnovi ima tragova ilirskog doba.
Glavna gradska vrata
Danas se u Kotor može ući kroz troje gradskih vrata od kojih su glavna morska vrata , koja su u današnjem obliku potiču iz XVI vijeka . Izrađena su za vrijeme mletačkog providura Bernarda Renijera . Nekada se more nalazilo sve do ulaza , odnosno do samih morskih vrata . Građena su u renesansno-baroknom stilu o čemu svjedoči stub i luk u Bunjato tehnici .
Vrata su okružena masivnim kamenim blokovima , do njih su kameni stubovi takođe sastavljeni od masivnih kamenih blokova . Ulazeći kroz Morska vrata prolazimo kroz zasvedeni prolaz . Na desnoj strani nalazi se gotički reljef iz XV vijeka koji prikazuje Bogorodicu sa Hristom , na lijevoj strani je Sv. Tripun sa modelom grada , a na desnoj Sv. Bernard koji drži hostiju.
Pored glavnih gradskih vrata, u grad se može ući i kroz sjeverna i južna gradska vrata. Sjeverna gradska vrata su znatno manja od morskih vrata. Sagrađena su u spomen neuspjelog napada na grad turskog admirala Hajrudina Barbarose 1539. godine. Južna gradska vrata ili vrata od Gurdića nisu imala samo jednu kapiju kao morska i sjeverna vrata, već čitav sistem od tri pojasa kapija iz raznih perioda gradnje.
Trg od oružja je ujedno i najveći gradski trg. Svoj naziv dobio je zbog činjenice što su se ovdje u mletačko doba opravljala i skladištila oružja , a posebno u Arsenalu. Na njemu se nalazi Toranj za sat, Providurova(kneževa) palata, zgrada Arsenala, Napoleonovo pozorište i kula gradske straže.
Toranj za sat
Toranj za sat je jedan od simbola grada Kotora . Zauzima centralno mjesto na trgu od oružja , nasuprot glavnih gradskih vrata . Toranj je nastao 1602. godine , ali se pretpostavlja da građevina nije bila završena u vrijeme potresa 1667. godine , pošto se Kula tada znatno nakrivila prema zapadu i moru . Kasnije se pokušavalo daljim zidanjem ispraviti ovaj nedostatak ali se toranj nakon katastrofalnog zemljotresa 1979. godine ponovo iskrivio . Toranj za sat je građen jednim dijelom u zrelo baroknom stilu , dok sjevernu i istočnu fasadu karakteriše gotički stil.
Ispod tornja od sata nalazi se Stub srama . Jedan od načina kažnjavanja karakterističnih za Kotor je bilo postavljanje okrivljenog ispred stuba srama , kako bi svi građani saznali za njegov prestup.
Kula gradske straže
koja je neposredno vezana za kneževu palatu, čist je primjer vojne arhitekture , građena samo da posluži vojnoj svrsi . Zidana je od kvalitetnog kamena i srasla uz unutrašnje lice zapadnog bedema . Kula je bila lišena svih arhitektonskih ukrasa . U zemljotresu 1979. godine toliko je stradala da se morala srušiti do visine prvog sprata i restaurisati u izvornim gabaritima i u kamenu .
nastala je sredinom XVIII vijeka. Palata je jednostavne forme bez mnogo dekorativnih elemenata . Najznačajniji ukrasni elemenat na palati je gotički portal , koji je pripadao porodici Bizanti . Portal predstavlja pravo remek djelo cvijetne gotike . Palata je pripadala sada već izumrloj porodici Beskuća koja se posebno uzdigla krajem XVIII vijeka , porodica je tada dobila i plemstvo . Porodična legenda kaže da je konte Jozo Beskuća htio da u svom posjedu ima sto kuća , pa da promijeni prezime u Stokuća , ali mu to nije pošlo za rukom . Nakon nestanka porodice Beskuća početkom XIX vijeka , palata je postala vlasništvo opštine Kotor .
Palata Bizanti
jednom je fasadom okrenuta ka trgu od oružja , a drugom u ulicu što vodi prema trgu od brašna . Nastala je u XIV vijeku . Nakon zemljotresa 1667. godine palata je promijenila svoj prvobitni izgled . Dodato je sjeverno krilo palate , o čemu svjedoči i grb sa inicijalima Nikole Bizantia i godinom gradnje 1674. na istočnom zidu palate . Oba krila palate povezana su unutrašnjim dvorištem sa stepeništem koje daje palati renesansni oblik . Prozori , portali , stepenište i krunište bunara sa porodičnim grbom imaju odlike baroka .
Trg od brašna
Idući od palate Bizanti prema napred dolazi se do trga od brašna . Trg od brašna dobio je ime po magazinima za brašno , koji su se ranije tu nalazili . Na ovom trgu se nalaze palate plemićkih porodica Pima i Buća .
Palata Pima
svojom ljepotom dominira trgom . Nastala je nakon zemljotresa 1667. godine.Ulazni portal palate sa terasom je građen u renesansnom stilu , dok prozori i gornji balkon koji leži na 12 konzola, su građeni u baroknom stilu . Balkonska ograda je rad Kotorskih kovača . Iznad glavnog portala nalazi se grb porodice Pima kog pridržavaju dva anđela . Palata je obnovljena nakon zemljotresa 1979. godine .
Palata Buća
Palata se nalazi nasuprot palate Pima. Dnašnji izgled ove palate ne odslikava istorijski značaj porodice Buća , jedne od najznačajnijih porodica u Kotoru . Izvorna gotička palata nastala je početkom XIV vijeka ali je u nekom od zemljotresa znatno uništena . Obnovljena je nakon zemljotresa 1667. godine , kada je dobila približno današnji oblik . Od raskošne gotičke palate ostala je samo jedna bifora sa zapadne strane , vidljiva samo sa gradskih zidina .
Na ovom trgu nalaze se najvažnije institucije grada : zgrada Opštine , Biskupija , Istorijski arhiv , Zavod za zaštitu spomenika kulture i katedrala Sv. Tripuna .
romanička crkva nastala 1166. godine na mjestu na kome se nalazila manja romanička crkva iz IX vijeka . Sadašnja katedrala je trobrodna , nekoliko puta je renovirana , naročito nakon zemljotresa 1667. godine , kada su bili uništeni zvonici i dio fasade . Nakon zemljotresa , novi zvonici su urađeni u baroknom stilu . Ono što naročito privlači pažnju su rozete na fasadi koje su nekada bile romaničke , ali danas su profilisane gotičko-renesansnim motivima . Katedrala Sv. Tripuna posjeduje bogatu zbirku umjetničkih slika koja čuva djela Marina Lovra Dobričevića , Tripa Kokolje , Paola Veroveza , Đerolema Di Santa KroĆe i drugih sjajnih umjetnika . Crkva posjeduje bogatu kolekciju zlatnih i srebrnih relikvija , djela lokalnih majstora iz perioda od XIV do XVIII vijeka . Unutrašnjost katedrale oslikana je freskama koje su radili grčki majstori –pictores greaci . Najznačajniji dio unutrašnje dekoracije katedrale je romaničko-gotički ciborijum iz XIV vijeka , koji se nalazi nad glavnim oltarom . Na zidu apside nalazi se Zlatna pala sa prikazom Hrista , Bogorodice , Sv. Jovana i Sv. Tripuna i 16 drugih svetaca . Rad je kotorskih zlatara iz XV vijeka.
Palata Drago
građena je u XIV i XV vijeku sa svim elementima gotike . Palata se sastoji iz dva krila , jugozapadnog i sjevernog . Kao dekorativni elemenat često se javlja zmaj , koji se nalazi i na grbu porodice Drago . Prozori i portali su gotički profilisani i veoma lijepo isklesani . Palata je bila oštećena u zemljotresima 1667. i 1979. godine . Danas je u palati smješten Regionalni zavod za zaštitu spomenika .
Biskupija
je najstarija institucija u Kotoru . Današnja zgrada biskupije nalazi se neposredno uz katedralu Sv. Tipuna i pripadala je , takođe ,familiji Drago .
Palata Grgurina
pripadala je plemićkoj porodici Grgurina , nastala u XVIII vijeku . Građena je u baroknom stilu , sa fasadom na kojoj dominiraju kameni balkoni sa balustradama . Posebno je interesantan originalno sačuvani raspored prostorija na spratovima po principu preuzetom iz Venecije koji glasi : Kuća gospodara ima četiri sobe i jedan salon. Danas se u palati nalazi Pomorski muzej čija zbirka prikazuje razvoj pomorstva i kulturni nivo stanovnika Crnogorskog primorja i Boke Kotorske .
Česma Karampana
je u prošlosti bio jedini izvor slatke vode u gradu . U sadašnjem obliku česma potiče iz epohe baroka , sa kraja XVII ili početka XVIII vijeka. Kovana ograda je djelo nekog od brojnih mastora kovača .
Crkva Sv.Luke
Izgradio je Mauro Kacafrangi 1195. godine , o čemu svjedoči ktitorski natpis na zapadnoj fasadi . Ovo je skromna jednobrodna crkva ,čiji je glavni brod podijeljen na tri traveja . Crkva Sv. Luke ima odlike romaničke i vizantijske arhitekture . Ovo je jedina građevina u gradu koja nije pretrpjela značajnija oštećenja tokom zemljotresa . Crkva Sv. Luke je bila oslikana freskama ubrzo nakon izgradnje , od čega su ostali samo fragmenti na južnom zidu . Ikonostas crkve je djelo Daskala Dimitrija , rodonačelnika bokokotorske slikarske škole Rafailović iz XVII vijeka . Ova crkva je nekada bila katolička , ali je kasnije data na korištenje pravoslavnim vjernicima . Crkva ima dva oltara , katolički i pravoslavni . Pod u crkvi je sačinjem od nadgrobnih ploča na zajedničkim grobnicama građana Kotora , jer su se sve do 30-tih godina sahranjivanja vršila u samoj crkvi .
Izgradnja crkve počela je 1902. godine , a crkva je završena 1909. godine , što govori natpis na fasadi . Crkva je sagrađena u pseudovizantijskom stilu . Ovo je jednobrodna građevina , glavna fasada je uokvirena sa dva zvonika . Posebnu vrijednost u crkvi predstavlja ikonostas crkve Sv. Nikole rađen 1908. godine .
Crkva Blažene Ozane ili Crkva Sv.Marije od rijeke
sagrađena je 1221. godine , na mjestu ranije ranohrišćanske bazilike iz VI vijeka . U ovoj crkvi nekada se nalazila krstionica ,što je otkriveno ispitivanjima nakon zemljotresa iz 1979. godine . Crkva je oslikana freskama u XIV vijeku koje su radili PICTORES GREACI. U crkvi se danas nalaze mošti blažene Ozane , zbog čega Kotorani ovu crkvu i zovu Blažena Ozana .
Crkva Sv.Klare sa franjevačkim samostanom
u današnjem obliku potiče iz XVIII vijeka . U crkvi se nalazi raskošni barokni oltar , rad vajara Frančeska Kabjanke . Na mjestu današnjeg franjevačkog samostana nekada se nalazio ženski benediktinski samostan sa danas nestalom crkvom Sv. Bartolomeja . Samostan posjeduje bogatu biblioteku sa velikim brojem starih knjiga , štampanih od 1450. do 1500. godine.
Arsenal
Zgrada Arsenala se nalazi u sjeveroistočnom uglu Trga od oružja, koji je po njemu i dobio ime.Njegov položaj odredili su i uslovi na tom mjestu, takođe i moćni bastion Citadela sa kulom Kampana na sjeverozapadnom uglu bedema Kotora, kao i postojanje brodogradilišta na obali mora ispred bastiona Citadela.
Na Trgu od oružja, pred Arsenalom, okupljali su se i opremali branioci grada pred nailaskom ratnih opasnosti kakva je , na primjer , bila najezda armade čuvenog alžirskog gusara, Hajrudina Barbarose, koja je 1539. godine doplovila pod Kotor, ali je poslije tri dana odstupila uslijed otpora branilaca.
U kotorskom Arsenalu opremljena je i ratna galija grada Kotora, zvana "Sveti Tripun".Do potpune izmjene izgleda i pregradnje početkom šezdesetih godina prošlog vijeka, ova građevina je imala veoma visoki i strmi krov, i samo jedan sprat koji je stajao na moćnim svodovima iznad prizemlja, nad čijim je ulaznim vratima sačuvan natpis koji kaže da je to "Javno skladište materijala za posadu zaliva".Na sprat se ulazilo sa Trga vanjskim kamenim stepeništem , koje je uklonjeno krajem XIX vijeka., kada je zgrada Arsenala pretvorena u veliku vojnu pekaru, koja je snabdijevala garnizon u Kotoru.
Prilikom predgradnje ove stare građevine, za sadašnju namjenu nadozidani su bočni zidovi do visine drugog sprata, tako da danas postoji prizemlje i dva sprata.
Zgrada Napoleonovog pozorišta
sagrađena je u XVIII vijeku . 1810 godine francuske okupacione vlasti su ovu zgradu sasvim preuredile da bi uspostavili stalno pozorište , jedno od prvih u našoj zemlji . Da bi se mogla preurediti u pozorište , jedna fasada –sjeverna je morala biti srušena . Ova zgrada je bila znatno oštećena u zemljotresu 1979. godine , kada joj je bila skoro potpuno uništena južna fasada . Obnova fasade izvedena je u svim detaljima radom akademskih vajara i graditelja iz Makedonije . Unutrašnjost objekta je u potpunosti adaptirana za potrebe otvaranja ekskluzivnog ugostiteljsko-zabavnog objekta.
Kneževa palata
sagrađena je u XVIII vijeku . Zajedno sa kulom gradske straže svojom dužinom čini skoro cijelu zapadnu fasadu grada . U prošlosti je bila zvanično sjedište mletačkih providura . Služila je za razne vojne svrhe . Iako je lišena svih arhitektonskih ukrasa , osim renesansnih konzola koje pridržavaju balkon , ipak predstavlja jedan od značajnijih spomenika arhitekture grada Kotora .
KULTURA
Kotor je jedan od rijetkih gradova koji je očuvao brojene tradicionalne manifestacije što svojom originalnošću, folkolorom i brojem učesnika pobuđuje inters gledalaca. Navest ćemo ih hronološki, po kalendaru izvođenje tokom godine.
Karnevalske svečanosti – Kotor ima veoma dugu istoriju karnevala i spada među poznate gradove na jugoslovenskoj obali Jadrana po ovim priredbama. Svečanosti se održavaju tokom februara, a započinju poznatim maskenbalima koji se organizuju u svim većim mjestima Boke Kotorske. Centralno mjesto u karnevalskoj povorci ima figura karnevala kojoj se sudi za sve ono u prethodnoj godini što nije bilo dobro. Redovno se osuđuje na smrt spaljivanjem. Posljednjih godina obnovljena je tradicija održavanje ljetnjeg karnevala.
Tripundanske svečanosti – Religijske svečanosti posvećene Sv. Tripunu, zaštitniku grada Kotora, čije se mošti čuvaju u katedrali. Svečanosti prati smotra crkvenih horova, gradske muzike, Bokeljske mornarice i folklornih društava.
Dani kamelije – U čast cvijeta Kamelije u Kotoru i okolini se tokom marta organizuju izložbe cvijeća, likovne izložbe, pozorišne predstave, bal kamelija, izbor dame kamelije.
Gađanje kokota – To je običaj koji se vezuje za odbijanje turskog napada na Perast 1654. godine. Ratnički duh Peraštana, kao uspomena na ovaj događaj, ogleda se u vještini gađanja kokota koji se postavlja na usidrenoj dasci, na udaljenosti od obale oko 300 metara. Pobjednik u ovoj vještini dobija peškir uz obavezu da prisutne časti vinom. Ova manifestcija održava se 13. maja.
Festival filmova o podmorju – Revija filmova održava se na jednom od kotorskih trgova, tokom juna mjeseca, kada se publici prikazuju filmovi snimljeni u morskim dubinama.
Festival pozorišta za djecu – od 2. do 10. jula u Kotoru se održava Festival pozorišta za djecu koji je osnovan "radi njegovanja pozorišnog stvaralaštva za djecu, razvoja estetskog vaspitanja mladih, afirmisanja vrijednosti stvorenih radom i stvaralaštvom u ovoj oblasti, kao i podsticanja razvoja dječijeg stvaralaštva uopšte". Svake godine se na festivalu prikaže na desetine pozorišnih predstava i pratećih programa, a program prate na hiljade gledalaca koji rastu zajedno sa ovim festivalom.
Internacionalna smotra mode – Kotorski trg ispred Katedrale Sv. Tripuna mjesto je na kojem se tokom jula održava smotra mode na kojoj učestvuju domaći i svjetski modni kretaori sa svojim najaktuelnijim modelima.
Fašinada – predstavlja jedinstvenu manifestaciju vezanu za nastanak vještačkog ostrva Gopse od Škrpjela. Svake godine 22. jula, na dan kada je prema predanju nađena slika Bogorodice sa malim Hristom na hridi ispred Perasta (1452. godine), po zalasku sunca, kreće zelenilom okićena povorka čamaca napunjenih kamenjem, sa istočnog kraja Perasta. Povorka, u kojoj učestvuju isključivo muškarci, polazi preko obale Perasta, do njegova zapadnog kraja odakle se upućuje prema ostrvu Gospe od Škrpjela. Učesnici povorke pjevaju dvije narodne pjesme. U blizini ostrva, ravnomjerno oko njega, polaže se kamenje, što osim simbolike nastanka ostrva ima i praktični značaj za njegovo stalno učvršćivanje.
KotorArt - nezavisna inicijativa u kulturi, pokrenuta je 2001. godine sa ciljem da se inicijative naših poslanika kulture definišu i plasiraju našoj i svjetskoj kulturnoj javnosti, da se promoviše nacionalna i lokalna kulturne baštine, da se organizuju visoko vrijedni umjetnički programi edukacije kao i prezentacije vrhunske svjetske produkcije.
Međunarodni festival klapa – Udruženje građana Perast već tradicionalno u ovom malom mjetu priređuju festival tradicionalne narodne muzike koji se održava tokom avgusta mjeseca.
Bokeljska noć - Predstavlja svojevrsnu takmičarsko zabavnu manifestaciju na moru. U njoj učestvuje povorka dekorisanih barki. Motivi za dekorisanje su objekti, predmeti, pojave, morske životinje i dr. Povorka se kreće uz obalu u luci Kotor i prećena je svjetlošću reflektora, iluminacijom i vatrometom. Manifestaciju prate ribarske večeri i kulturno-umjetnički program, a održava se tokom avgusta mjeseca u Kotoru.
Crkva Sv.Mihaila nastala je u XIV ili XV vijeku , kako govore natpisi uzidani u zidove, na mjestu na kom je još u X vijeku postojala mnogo veća crkva . Nakon zemljotresa ova crkva je sanirana i revitalizovana. Danas se u njoj nalazi Lapidarium u kome se nalazi zbirka kamenih spomenika .
Kulturno - istorijski grad Kotor, raspolaže sa nekoliko kamenitih plaža, uglavnom ispred hotela. Na njima su uredno u dva-tri reda postavljeni suncobrani sa lažaljkama. Dvije pješčane plaže, veoma malih kapaciteta, nalaze se u mjestima Orahovac i Ljuta, i nekoliko kilometara su udaljene od centra grada, pravcem ka Risnu. Manje plaže se nalaze i u ostalim naseljima u okolini Kotora. Nerijetka slika su i manji kafei smješteni uz kamenitu obalu ili pored donjeg dijela puta u Kotoru, na kojima se osim ljetnjeg okrepljenja u vidu raznih sokova, pića ili drugih napitaka, posjetiocima nude i suncobrani i ležaljke za odmor i sunčanje, te kupanje u moru Bokokotorskog zaliva.
Od svih gradova na Crnogorskom primorju, po broju kafića Kotor je na prvom mjestu. Pored gradskih kafića, veliki je i broj kafe bašti smještenih uglavnom duž obale, posebno su omiljeni u ljetnjim noćima. Njih najčešće posjećuju mladi željni zabave i brzog tempa života, ali se u njima nerijetko sretnu i ljudi starije životne dobi, koji žele osjetiti duh mladosti. U Starom gradu, smještena je najpoznatija kotorska diskoteka „Maximus“, koju mladi i svi željni savremenih muzičkih plesova i popularne muzike posjećuju u kasnim večernjim satima. Diskoteka garantuje potpuni ugodjaj, relaksaciju i opuštanje.
Za one koji su zašli u ozbiljnije godine života, Kotor nudi i lijepe objekte poput terasa na otvorenom, u kojima se služe tradicionalni crnogorski specijaliteti. U Kotoru je i veći broj restorana koji nudi raznovrsne ukusne riblje specijalitete, u kojima takodje možete provesti ugodne vešeri u prijatnoj i intimnoj atmosferi sa voljenom osobom ili bliskim prijateljima. U pristojnim restoranima uz zvuke starogradske muzike, mediteranskih nota i tradicionalnog zvuka crnogorskog melosa zagarantovan je vrhunski provod.
Najtipičniju mediteransku kužinu, kako se nacionalna kuhinja u Crnoj Gori izvorno zove, moguće je probati u Kotoru. Gotovo da nema restorana, manje otvorene bašte, hotelske terase, motela, ili kotorske fešte na kojima se ne služe morski specijaliteti iz Kotora. Osim tradicionalne crnogorske kuhinje, koju čine: pršut, sir, masline, te čuvena crna i bijela crnogorska vina, u Kotoru možete probati i druge vrste specijaliteta, gotovo da je u svakom hotelu, restoranu ili kafeu moguće naručiti skoro sve vrste italijanske pizze, a ne mali broj ugostiteljskih objekata nudi i druge italijanske specijalitete.